દિવાળીના મહાપર્વ પૂર્વેની તૈયારી – શુભ ખરીદીના મુહૂર્ત
દિવાળીના મુખ્ય પાંચ પર્વ શરૂ થાય તે પહેલા જ, ગુજરાત અને ભારતમાં શુભ ખરીદી કરવાની પરંપરા છે. આ માટે મહત્ત્વપૂર્ણ દિવસો છે: ધનતેરસ.
દિવાળીના પાંચ મહાપર્વ ૨૦૨૫ (ગુજરાત સમય મુજબ)
દિવાળીનો ઉત્સવ ધનતેરસથી શરૂ થઈને ભાઈ બીજ સુધી પાંચ દિવસ ચાલે છે. જોકે ગુજરાતના વેપારી સમુદાયમાં લાભ પાંચમ સુધીનું વિશેષ મહત્ત્વ હોય છે.
પર્વ ૧: ધનતેરસ – ધનત્રયોદશી (Dhanteras 2025)
તારીખ: ૧૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫, શનિવાર
ધનતેરસના દિવસે ધનના દેવતા કુબેર, માતા લક્ષ્મી અને આરોગ્યના દેવતા ભગવાન ધન્વંતરીની પૂજા કરવામાં આવે છે. આ દિવસે ધાતુની વસ્તુઓ ખરીદવાની પરંપરા છે.
- ત્રયોદશી તિથિનો પ્રારંભ: ૧૮ ઓક્ટોબર, બપોરે ૧૨:૧૮ વાગ્યે
- ત્રયોદશી તિથિની સમાપ્તિ: ૧૯ ઓક્ટોબર, બપોરે ૦૧:૫૧ વાગ્યે
ધનતેરસ પૂજાનું શુભ મુહૂર્ત (પ્રદોષ કાળ):
મુખ્ય પૂજા મુહૂર્ત:
- સાંજે 07:16 થી 08:20 સુધી
- સમયગાળો – 1 કલાક 04 મિનિટ
- સ્થિર લક્ષ્મી અને ધન્વંતરી પૂજન માટે સર્વશ્રેષ્ઠ સમય (વૃષભ કાળ)
પ્રદોષ કાળ:
- સાંજે 05:48 થી 08:20 સુધી
- પૂજા માટેનો વ્યાપક શુભ સમય
ધનતેરસ પર ખરીદીનું મુહૂર્ત: સોનું, ચાંદી, વાસણો કે અન્ય વસ્તુઓ ખરીદવા માટે ૧૮ ઓક્ટોબરના રોજ બપોરે ૧૨:૧૮ વાગ્યાથી બીજા દિવસ સવારના ૦૬:૨૪ વાગ્યા સુધીનો સમયગાળો શુભ ગણાય છે.
પર્વ ૨: કાળી ચૌદસ – નરક ચતુર્દશી (Kali Chaudas 2025)
દિવાળીના એક દિવસ પહેલા આવતી આ તિથિને ‘નાની દિવાળી’ પણ કહેવાય છે. કાળી ચૌદસ એ નકારાત્મક શક્તિઓ પર વિજય મેળવવાનો દિવસ છે.
- ચતુર્દશી તિથિનો પ્રારંભ: ૧૯ ઓક્ટોબર, બપોરે ૦૧:૫૧ વાગ્યે (ત્રયોદશી સમાપ્ત થયા પછી)
- ચતુર્દશી તિથિની સમાપ્તિ: ૨૦ ઓક્ટોબર, બપોરે ૦૩:૪૪ વાગ્યે
કાળી ચૌદસના શુભ મુહૂર્ત:
- અભ્યંગ સ્નાન મુહૂર્ત: સવારે ૦૫:૧૩ થી ૦૬:૨૫ વાગ્યા સુધી.
- હનુમાન પૂજન: બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં (સવારે ૦૪:૪૩ થી ૦૫:૩૩).
- મહત્ત્વ: ગુજરાતમાં આ દિવસે હનુમાનજીની પૂજાનું વિશેષ મહત્ત્વ છે.
ગુજરાતનો વિશેષ રિવાજ: ગુજરાતમાં કાળી ચૌદસની રાત્રે મેલી વિદ્યા અને તંત્ર મંત્રથી રક્ષા માટે ખાસ પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, આ દિવસે ઘરના ઉંબરા પર તલના તેલનો દીવો મૂકવામાં આવે છે અને ખરાબ શક્તિઓને દૂર કરવાના ઉપાયો કરવામાં આવે છે.
પર્વ ૩: દિવાળી – મહાલક્ષ્મી પૂજન (Diwali Lakshmi Pujan 2025)
તારીખ: ૨૦ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫, સોમવાર
આ દિવસે મુખ્ય દીપોત્સવ ઉજવાય છે. આસો માસની અમાસ તિથિએ માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની પૂજા કરવામાં આવે છે. આ દિવસ રામ ભગવાનના અયોધ્યા પરત ફરવાના આનંદમાં પણ ઉજવાય છે.
- અમાસ તિથિનો પ્રારંભ: ૨૦ ઓક્ટોબર, બપોરે ૦૩:૪૪ વાગ્યે
- અમાસ તિથિની સમાપ્તિ: ૨૧ ઓક્ટોબર, સાંજે ૦૫:૫૪ વાગ્યે
શાસ્ત્રો અનુસાર, મહાલક્ષ્મી પૂજન હંમેશા પ્રદોષ કાળ અને સ્થિર લગ્નમાં કરવું જોઈએ.
મુખ્ય લક્ષ્મી પૂજન મુહૂર્ત (સ્થિર લક્ષ્મી માટે):
- મુખ્ય લક્ષ્મી પૂજન (વૃષભ કાળ): સાંજે ૦૭:૦૮ થી ૦૮:૧૮ વાગ્યા સુધી (સમયગાળો: ૧ કલાક ૧૦ મિનિટ).
- પ્રદોષ કાળ: સાંજે ૦૫:૪૬ થી ૦૮:૧૮ વાગ્યા સુધી.
- મહાનિશીથ કાળ મુહૂર્ત: રાત્રે ૧૧:૪૧ થી ૧૨:૩૧ (તાંત્રિક પૂજા માટે).
ગુજરાતમાં ચોપડા પૂજન/શારદા પૂજન મુહૂર્ત
- અમૃત ચોઘડિયું: સવારે ૦૬:૨૬ થી ૦૭:૫૦ વાગ્યા સુધી.
- લાભનું ચોઘડિયું: બપોરે ૦૩:૪૪ થી ૦૫:૪૬ વાગ્યા સુધી.
- શુભ ચોઘડિયું: રાત્રે ૦૮:૧૮ થી ૦૯:૫૩ વાગ્યા સુધી.
ચોપડા પૂજનની વિધિ: નવા ચોપડા પર ‘શ્રી’ લખી, સ્વસ્તિક બનાવીને લક્ષ્મીજી અને ગણેશજીનું આહ્વાન કરવામાં આવે છે. ત્યાર બાદ વેપારના સાધનો અને ચોપડા પર કુમકુમથી તિલક કરીને ધંધામાં પ્રગતિની પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
પર્વ ૪: નૂતન વર્ષ – બેસતું વર્ષ અને અન્નકૂટ (Gujarati New Year 2025)
તારીખ: ૨૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫, મંગળવાર
ગુજરાતમાં કાર્તિક સુદ એકમના દિવસે નૂતન વર્ષ એટલે કે બેસતું વર્ષની ઉજવણી થાય છે. આ દિવસથી વિક્રમ સંવતનો નવો અધ્યાય શરૂ થાય છે. આ દિવસે લોકો એકબીજાને ‘સાલ મુબારક’ અને ‘નૂતન વર્ષાભિનંદન’ કહીને શુભેચ્છા પાઠવે છે.
- નૂતન વર્ષની તિથિ (પ્રતિપદા પ્રારંભ): ૨૧ ઓક્ટોબર, સાંજે ૦૫:૫૪ વાગ્યે (આ પછી નવું વર્ષ શરૂ થશે.)
- નૂતન વર્ષની તિથિની સમાપ્તિ: ૨૨ ઓક્ટોબર, રાત્રે ૦૮:૧૬ વાગ્યે
ગોવર્ધન પૂજા/અન્નકૂટ (૨૨ ઓક્ટોબર, બુધવાર): કેટલાક સ્થળો પર ગાયોની પૂજા અને અન્નકૂટ ઉત્સવ બીજા દિવસે (તિથિ મુજબ) એટલે કે ૨૨ ઓક્ટોબરના રોજ પણ મનાવવામાં આવે છે.
નૂતન વર્ષ – બેસતું વર્ષ અને અન્નકૂટ
- તારીખ: ૨૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫, મંગળવાર
- નૂતન વર્ષ પ્રારંભ (પ્રતિપદા): ૨૧ ઓક્ટોબર, સાંજે ૦૫:૫૪ વાગ્યે.
નૂતન વર્ષ અને અન્નકૂટના શુભ મુહૂર્ત:
- શુભ ચોઘડિયું (૨૨ ઓક્ટોબર): સવારે ૦૬:૨૬ થી ૦૭:૫૦ વાગ્યા સુધી.
- મહત્ત્વ: અન્નકૂટ પૂજા અને વડીલોના આશીર્વાદ લેવા માટે.
- અન્નકૂટ (ગોવર્ધન પૂજા): ૨૨ ઓક્ટોબર, બુધવાર.
પર્વ ૫: ભાઈ બીજ – યમ દ્વિતીયા (Bhai Dooj 2025)
તારીખ: ૨૩ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫, ગુરુવાર
આ પાંચ દિવસીય ઉત્સવનો છેલ્લો દિવસ છે. આ દિવસે બહેન પોતાના ભાઈના કપાળ પર તિલક કરીને તેના લાંબા અને સમૃદ્ધ જીવનની પ્રાર્થના કરે છે.
- દ્વિતીયા તિથિનો પ્રારંભ: ૨૨ ઓક્ટોબર, રાત્રે ૦૮:૧૬ વાગ્યે
- દ્વિતીયા તિથિની સમાપ્તિ: ૨૩ ઓક્ટોબર, રાત્રે ૧૦:૪૬ વાગ્યે
ભાઈ બીજના શુભ મુહૂર્ત:
- મુખ્ય તિલક મુહૂર્ત: બપોરે ૦૧:૧૩ થી ૦૩:૨૮ વાગ્યા સુધી (સમયગાળો: ૨ કલાક ૧૫ મિનિટ).
વેપારની શરૂઆત: લાભ પાંચમનું ગુજરાતમાં મહત્ત્વ
આ દિવસે વેપારીઓ દિવાળીની રજાઓ પછી પોતાના વેપાર-ધંધાના નવા ચોપડાની શુભ શરૂઆત કરે છે.
- તારીખ: ૨૬ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫, રવિવાર
- પંચમી તિથિ સમયગાળો: ૨૬ ઓક્ટોબર, સવારે ૦૮:૧૦ થી ૨૭ ઓક્ટોબર, સવારે ૦૯:૫૯ વાગ્યા સુધી.
લાભ પાંચમના શુભ મુહૂર્ત (ચોઘડિયા):
- સવારનું શ્રેષ્ઠ મુહૂર્ત (ચલ, લાભ, અમૃત): સવારે ૦૭:૫૩ થી ૧૨:૦૫ વાગ્યા સુધી.
- મહત્ત્વ: આ સમય નવા ખાતા ખોલવા કે ધંધાના ઉદ્ઘાટન માટે સર્વશ્રેષ્ઠ છે.
- બપોરનું મુહૂર્ત (શુભ): બપોરે ૦૧:૨૯ થી ૦૨:૫૩ વાગ્યા સુધી.
- સાંજે મુહૂર્ત (શુભ, અમૃત, ચલ): સાંજે ૦૫:૪૧ થી ૦૭:૧૭ વાગ્યા સુધી.
